بررسی سابقه فعالیت و روند محبوب شدن بین کاربران
صنعت خدمات معاملاتی آنلاین (Online Trading Services) از اواخر دهه ۱۹۹۰ و اوایل دهه ۲۰۰۰ با گسترش اینترنت و دسترسی عمومی به بازارهای مالی رشد قابلتوجهی را تجربه کرد. پیش از آن، معامله در بازارهای مالی عمدتاً از طریق بانکها، مؤسسات مالی بزرگ یا کارگزاران سنتی انجام میشد و دسترسی مستقیم برای افراد عادی بسیار محدود بود. با ظهور بروکرهای آنلاین (Online Brokers) این امکان فراهم شد که افراد بتوانند با سرمایههای نسبتاً کوچک وارد بازارهایی مانند فارکس (Forex: بازار تبادل ارزهای خارجی)، سهام و کالاها شوند. این تحول یکی از مهمترین نقاط عطف در دموکراتیزه شدن دسترسی به بازارهای مالی محسوب میشود.
در دهه ۲۰۰۰، بروکرهای آنلاین بهتدریج با ارائه پلتفرمهای معاملاتی مانند MetaTrader، cTrader و پلتفرمهای اختصاصی توانستند میلیونها کاربر در سراسر جهان جذب کنند. طبق گزارشهای منتشر شده توسط شرکتهای تحقیقاتی مالی مانند Finance Magnates، تا سال ۲۰۱۵ تعداد حسابهای فعال در بازار خردهفروشی فارکس (Retail Forex Trading) به چندین میلیون حساب در سطح جهانی رسید. در این دوره، مدل کسبوکار بروکرها عمدتاً بر پایه دریافت اسپرد (Spread: اختلاف قیمت خرید و فروش) و کمیسیون معاملات شکل گرفت و به یکی از منابع درآمد پایدار برای این شرکتها تبدیل شد.
در مقابل، مفهوم پراپ تریدینگ (Proprietary Trading: معامله با سرمایه شرکت) سابقهای بسیار قدیمیتر دارد. بانکهای سرمایهگذاری بزرگ مانند Goldman Sachs، Morgan Stanley و JPMorgan دههها از مدل پراپ تریدینگ برای معامله با سرمایه خود استفاده میکردند. در این مدل، شرکت سرمایه در اختیار معاملهگران حرفهای قرار میدهد و سود حاصل میان شرکت و معاملهگر تقسیم میشود. اما این مدل تا مدتها فقط در اختیار معاملهگران حرفهای و استخدامشده در مؤسسات مالی بزرگ بود و عموم مردم به آن دسترسی نداشتند.
نقطه تغییر مهم در صنعت پراپ زمانی رخ داد که شرکتهایی شروع به ارائه مدل «پراپ آنلاین» (Online Prop Firms) کردند. در این مدل، معاملهگران مستقل میتوانند با گذراندن یک مرحله ارزیابی یا چالش معاملاتی (Trading Challenge) توانایی خود را اثبات کنند و سپس به سرمایه شرکت دسترسی پیدا کنند. این مدل در مقیاس جهانی بهطور جدی از حدود سالهای ۲۰۱۵ تا ۲۰۱۸ شروع به رشد کرد و پس از سال ۲۰۲۰ بهشدت گسترش یافت.
یکی از دلایل مهم رشد سریع پراپفیرمها در این دوره، همهگیری کرونا (COVID‑19 Pandemic) بود. در سالهای ۲۰۲۰ و ۲۰۲۱، میلیونها نفر در سراسر جهان به دلیل قرنطینهها و تغییرات اقتصادی به دنبال روشهای جدید کسب درآمد آنلاین رفتند. در همین زمان، بازارهای مالی نوسانات قابلتوجهی را تجربه کردند و حجم معاملات خردهفروشی بهشدت افزایش یافت. گزارشهای شرکت Bloomberg و BIS (Bank for International Settlements: بانک تسویه بینالمللی) نشان میدهد که حجم معاملات روزانه فارکس در سال ۲۰۲۲ به حدود ۷.۵ تریلیون دلار رسید که بخشی از آن به رشد معاملهگران خرد مربوط بود.
از نظر محبوبیت در میان کاربران، بروکرها در ابتدا نقش دروازه ورود به بازار را داشتند. تقریباً تمام معاملهگران ابتدا با یک بروکر شروع میکنند زیرا برای دسترسی مستقیم به بازار نیاز به یک کارگزار وجود دارد. در نتیجه، تعداد کاربران بروکرها بهطور طبیعی بسیار بیشتر از پراپفیرمها است. در مقابل، پراپها معمولاً در مرحلهای وارد مسیر یک معاملهگر میشوند که فرد به دنبال افزایش سرمایه معاملاتی بدون استفاده از سرمایه شخصی باشد.
با رشد شبکههای اجتماعی مالی مانند Reddit، Twitter (اکنون X) و انجمنهایی مانند Forex Factory، مفهوم پراپفیرمها بیشتر شناخته شد. بسیاری از معاملهگران تجربیات خود را از گذراندن چالشها و دریافت حسابهای سرمایهای منتشر کردند و همین موضوع باعث شد مدل پراپ بهسرعت در میان جامعه معاملهگران محبوب شود. طبق برخی گزارشهای صنعت فینتک (FinTech: فناوریهای مالی)، بین سالهای ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۳ تعداد شرکتهای پراپ آنلاین چندین برابر افزایش یافت.
با این حال، تفاوت مهمی در مقیاس کاربران وجود دارد. بروکرها میلیونها حساب فعال در سراسر جهان دارند، در حالی که پراپفیرمها معمولاً جامعه کاربران کوچکتری دارند اما نرخ تعامل بالاتری دارند. دلیل این موضوع آن است که بسیاری از کاربران بروکرها معاملهگران غیرحرفهای یا نیمهفعال هستند، در حالی که کاربران پراپ اغلب معاملهگران جدیتری هستند که به دنبال عبور از مراحل ارزیابی و دریافت سرمایه هستند.
از منظر تاریخی میتوان گفت که بروکرها زیرساخت اصلی بازار معاملات خردهفروشی را تشکیل میدهند، در حالی که پراپفیرمهای آنلاین یک لایه جدید در اکوسیستم معاملهگری ایجاد کردهاند. این دو صنعت در بسیاری از موارد بهصورت مکمل عمل میکنند: بروکرها دسترسی به بازار را فراهم میکنند و پراپها امکان معامله با سرمایه بزرگتر را برای برخی معاملهگران فراهم میکنند.
در نتیجه، اگر روند تاریخی محبوبیت بررسی شود، بروکرها دارای سابقه طولانیتر و جامعه کاربری بسیار گستردهتر هستند، اما پراپفیرمها در سالهای اخیر رشد سریعتری را تجربه کردهاند. این رشد سریع باعث شده که پراپها در کمتر از یک دهه به یکی از موضوعات مهم در صنعت معاملهگری آنلاین تبدیل شوند و توجه بسیاری از معاملهگران خرد را به خود جلب کنند. در بخشهای بعدی، عوامل اقتصادی و ساختاری که باعث ظهور گسترده این شرکتها شدهاند با جزئیات بیشتری بررسی خواهد شد.